Posted on

کوپن؛ نوستالژی چهل سالگی و راه حل اقتصادی

گزارش مکتوب

کوپن؛ نوستالژی چهل سالگی و راه حل اقتصادی

کوپن، نوستالژی روز های شروع جنگ برای نسلی است که آن روز ها را درک کردند، روز هایی که وقتی از هر کوچه و خیابانی رد می شدی کنار بقالی ها صف های طولانی توزیع کالای اساسی بود

کوپن؛ نوستالژی چهل سالگی و راه حلی اقتصادییک طرف آن زن ها بودند وطرف دیگر مرد ها و لابلای این صف ها بچه ها هم همراه پدر ومادرشان درصف دیگری جا می گرفتند وبا کوپن وپول در دست منتظر می ماندند تا نوبتشان شود؛ وبعد از گرفتن روغن یا تخم مرغ کناری می ایستادند تا پدر یا مادر هم از صف دیگری مثلا برنج بگیرد وبا هم روانه خانه شوند.
کوپن ما را یاد روز هایی می اندازد که خانواده ها اخبار استان را دنبال می کردند تا شماره کوپنی که اعلام می شود به همسایه ها بسپارند؛ مثلا اگر اقا غلام بقال محل، شیر اورد ویا تعاونی محله مواد شوینده و… اورد به هم خبردهند.
از ان روز ها ۴۰ سال می گذرد سود جویی عده ای از ارز دولتی ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی که دولت برای تامین کالا های اساسی در نظر گرفته بود مردم را از این تخصیص یارانه به کالا های حیاتی، محروم کرد و باعث شد طرح های مختلفی مطرح شود برای آنکه کالای وارداتی با ارز دولتی به دست مصرف کننده برسد، از جمله این طرح ها بازگشت کوپن به عرصه اقتصاد کشور است.

توزیع کوپن در سال ۵۹ با نرخ تورم ۲۳.۵ در صد شروع شد زمانی که ما در شرایط جنگ بودیم وتا چند سال بعد از جنگ هم برای دسترسی یکسان مردم به کالای اساسی کوپن، کار راه انداز بود.
بعد از ان زمان؛ دولت برای کمک به اقشار کم درامد و کم برخوردار مانند مدد جویان کمیته امداد و بهزیستی و یا به مناسبت های مختلف مانند ماه مبارک رمضان و یا عید نوروز برای کارمندان دولت بسته حمایتی در نظرگرفت.
در مراحل بررسی بودجه سال ۹۸؛ در مجلس شورای اسلامی ۱۴ میلیارد دلار برای تامین کالا های اساسی و دارویی با نرخ ارز دولتی ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی اختصاص یافت که این روز ها بحث بر سر چگونگی شیوه رساندن کالا به دست مردم است.
تورم بهمن ۹۷ نیز مانند سال ۵۹ به ۲۳.۵ درصد رسیدو میانگین قیمت کالا های اساسی پارسال ۴۲ درصد رشد کرد با مطرح شدن استفاده از کوپن؛ برای رساندن کالای اساسی به مردم؛ همزمان با کاهش تولید ومشکلات توزیع؛ کنترل قیمت کالا های اساسی وتوزیع عالانه ویکسان کالا های اساسی مد نظر قرار گرفت.
گرچه رئیس سازمان برنامه وبوجه می گوید: اگر بدانیم شیوه کوپنی کردن بهتر است به دنبال آن می رویم که فشار را از روی مردم کاهش دهد، اما همه ساز و کار و شیوه متفاوتی را که ما طراحی کردیم بر اساس میزان کاهش صادرات نفت طبق انچه در بودجه امسال یعنی یک ونیم میلیون بشکه نفت در روز درنظر گرفته می شود.
نوبخت کوپنی شدن را یکی از راه های دولت برای کم کردن فشار اقتصادی به مردم در شرایط سخت تحریم می داند و میگوید: سازمان برنامه و بودجه برای حالت هایی که ممکن است تحریم ایجاد کند درنظر دارد ۱۴ میلیارد دلار بودجه برای واردات کالا های اساسی با نرخ تسعیر ۴ هزار و ۲۰۰ تومان به دست مردم برساند.
نوبخت تاکید می کند: ممکن است مستقیم کالا وارد کنیم و یا واردات را به هر شکلی انجام دهیم وبه جای اینکه ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی به واردکننده بدهیم ما به التفاوت آن را در اختیار مردم قرار دهیم، همه این ها گزینه هایی است که به دولت پیشنهاد دادیم.
معاون اول رئیس جمهوری هم گفته: با توجه به شرایط جدید اقتصادی به سمت محدودیت های بیشتری پیش می رویم و شاید مجبور شویم در برخی کالا ها به سمت سهمیه بندی و کوپنی شدن پیش برویم.
اسحاق جهانگیری می افزاید:این نظری است که در دولت و خارج از دولت طرفدار دارد و پیش نیازش این است که دولت خودش دوباره وارد یکسری از فعالیت های اقتصادی شود.
توزیع کوپن برای کالا های اساسی با واکنش های متفاوتی دربین کارشناسان، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و اقتصاددانان همراه بوده است.

رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس می گوید: اختصاص یارانه برای تامین کالا های اساسی، هدر دادن منابع است؛ زیرا اصلا کالا های اساسی با قیمت کم، به دست جامعه هدف، یعنی قشر کم درآمد نخواهد رسید.
محمدرضا پور ابراهیمی افزاید: علاوه بر این امکان سو استفاده از رانت واردات با ارز ۴۲۰۰ تومانی وجود دارد.

وزیر بازرگانی در زمان جنگ ایران و عراق نیز معتقد است:کشور در حال حاضر در جنگ اقتصادی به سر می برد و ویژگی این شرایط همانند دوران هشت سال جنگ نظامی محدودیت هایی در ورود ارز به کشور ایجاد میکند که باعث می شود عرضه و تقاضا متعادل نباشند.
حسن عابدی جعفری می افزاید: دولت باید تلاش کند تا از طرق گوناگون اساسی ترین کالا های مورد نیاز مردم را تأمین کند.

یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز معتقد است: این نوع توزیع می تواند عدالت محور باشد و تبعیض بین دارا و ندار و شهری و روستایی را از بین ببرد.
حسینعلی حاجی دلیگانی افزود: این طرح در شرایط فعلی طرح مفیدی است و باعث می شود آرامش در بازار خصوصاً در زمینه کالا های اساسی مثل قند و شکر و برنج و گوشت و روغن ایجاد شود و ثبات و اطمینان خاطری را برای عموم مردم به وجود می آورد.
عضو کانون عالی شورا های اسلامی کار هم معتقد است: با توزیع کالا برگ هم دست دلالان بازار قطع می شود و هم جلو افزایش قیمت برخی کالا ها گرفته می شود.
علی اصلانی می افزاید: توزیع کوپن کالا در شرایط کنونی ضروری است، چون جامعه کارگری از نوسانات قیمتی که هر از گاهی در بازار ایجاد می شود در عذاب است و نمونه بارز آن بحث افزایش قیمت برخی اقلام و مواد غذایی مثل ماکارونی و تن ماهی است که چند هفته ای است بازار را به هم ریخته است.
اما درمقابل برخی فعالان اقتصادی معتقدند توزیع کوپن برای کالا های اساسی از رانت، ثبات قیمت ها و توزیع عادلانه ثروت جلو گیری نمی کند و دولت باید برای کنترل قیمت ها، نظام توزیع و نظارت خود را تقویت کند.
حیدر مستخدمین حسینی کارشناس اقتصادی و معاون وزیر اقتصاد در دولت هشتم معتقد است: دولت باید این مبلغ را در قالب یارانه نقدی در اختیار خانوار های کم درآمد و دهک های پایین قرار دهد تا قدرت خرید مردم افزایش پیدا کند.
یکی از اعضای اتاق بازرگانی تهران نیز دراین زمینه گفته است:تجربه ماه های گذشته نشان می دهد توزیع کالا های اساسی به شکل سهمیه بندی نتیجه بخش نیست و باید در این سیاست تجدیدنظر شود.
مقیمی ادامه داد: باید برای تغییر در الگوی مصرف و بالا بردن بهره وری تلاش کرد، چون اگر منابعی که در حوزه های توزیعی صرف شده برای کاهش مصرف و افزایش بهره وری هزینه می شد، امروز نیاز کشور با واقعیت ها انطباق بیشتری داشت.
اقتصاددانی هم درباره این طرح میگویند: باید توجه داشت که افزایش قیمت کالا های اساسی مربوط به کمبود عرضه نیست که از سیاست کوپنی استفاده شود.
تیمور رحمانی می افزاید: در این شرایط بهتر است که بجای این سیاست مابه التفاوت افزایش قیمت کالا ها را در قالب یارانه نقدی به دهک های پایین جامعه و تهی دستان اضافه کنیم تا فشار روی این دهک ها کاهش یابد.
وی معتقد است: سیاست کوپنی هزینه های جانبی را افزایش می دهد در حالی که در روش اضافه کردن به یارانه ها این هزینه ها کمتر است.
اجرای طرح کوپنی شدن کالا های اساسی یک تصمیم بزرگ در اقتصاد کشور بعد از جراحی بزرگ اقتصادی در سال ۸۹ در قالب طرح هدفمندی یارانه هاست؛ این طرح چه اجرا شود ویا در خاطره ها بماند در هر دو صورت موافقان ومخالفانی خواهد داشت.
کوپن مارا به یاد روز های سخت جنگ می اندازد؛ اما همدلی ویکرنگی مردمی که ان روز ها نیمی در خط مقدم می جنگیدند ونیمی دیگر صادقانه داشته ها ونداشته هایشان را تقسیم می کردند باعث شده ازسختی های ان زمان با خاطرات شیرین همدلی یاد کنیم.

کوپن؛ نوستالژی چهل سالگی و راه حلی اقتصادی

گزارش از معصومه مرزبند
خبرنگار سرویس اقتصادی خبرگزاری صدا و سیما